Bang Media

Shakisha

FILM NYARWANDA

“Gusabiriza” ni icyaha gihanwa n’amategeko y’u Rwanda

by www.amakururwanda.com
Hirya no hino mu Mijyi yo mu Rwanda hagaragara umubare munini w’abantu basabiriza, bamwe bifashishije abana, abandi berekana ubumuga bafite, hakabamo n’ababwiyitirira kandi nta bwo bafite, nyamara ibi bikorwa bihanwa n’amategeko y’u Rwanda. Umuco wo gusabiriza kimwe n’ubuzererezi biri mu mubare w’ibyaha bihungabanya umudendezo w’Igihugu, bikaba bihanwa n’ingingo ya 688 na 690.
Ubusabirizi busobanurwa nk’imyifatire y’umuntu wabigize umwuga, na ho ubuzererezi bugasobanurwa nk’imyifatire y’umuntu utagira aho aba hazwi, kandi utagira icyo akora cyemewe ari umwuga cyangwa umurimo, ku buryo bihungabanya umudendezo rusange.

“Gusabiriza”, icyaha gihanwa n’amategeko y’u Rwanda
Ubukene bw'amafaranga n'ubwo mu myumvire bihuzwa n'imyemerere nyobokamana, bigatuma benshi birengagiza ko gusabiriza bihanwa n'amategeko
Ingingo ya 690 y’itegeko ngenga rishyiraho igitabo cy’amategeko ahana, iteganya igihano ku cyaha cyo gusabiriza ivuga ko “Umuntu wese ukora icyaha cy’ubusabirizi ahanishwa igifungo kuva ku minsi umunani (8) ariko kitageze ku mezi atandatu (6).”
Iyi ngingo igira iti “Umusabirizi wese: ukoresha ibikangisho, winjira mu nzu ituwemo cyangwa urugo rw’iyo nzu, atabyemerewe na bene urugo, wigira nk’urwaye cyangwa nk’ufite ubumuga, witwaza ikindi kintu icyo ari cyo cyose cyatuma agirirwa impuhwe; ahanishwa igifungo kuva ku mezi atandatu (6) kugeza ku mwaka umwe (1).”
Iki gihano kandi ni cyo gihabwa abasabiriza bishyize hamwe.
Ku basabiriza bifashishije abana, ingingo ya 691 igira iti “Umuntu wese ukoresha, woshya, ushora cyangwa ushishikariza umwana gusabiriza, ahanishwa igifungo kuva ku mwaka umwe (1) kugeza ku myaka ibiri (2).”
Igakomeza igira iti “Igihe umwana wakoreshejwe mu gusabiriza asanganywe ubumuga bw’umubiri cyangwa bwo mu mutwe, igifungo kiba imyaka itatu (3).”
Gusabiriza witwaje abana ngo abantu bakugirire impuhwe na byo bihanwa nko guhungabanya umudendezo w'igihugu
Ingingo ya 692, yo iteganya ibihano ku nzererezi cyangwa umusabirizi bakoze urugomo, igira iti “Umusabirizi wese cyangwa inzererezi basangana intwaro cyangwa ikindi gikoresho cyo kwibisha cyangwa gukoresha ikindi cyaha cyangwa kwinjira mu nzu cyangwa ugirira umuntu urugomo, ahanishwa igifungo kuva ku mwaka umwe (1) kugeza ku myaka itatu (3), bitabangamiye ibihano birushijeho gukomera, bitewe n’ubwoko bw’urugomo n’uburyo rwakozwe.”
Ese ingingo zihana icyaha cyo gusabiriza mu Rwanda zirubahirizwa?
Usabiriza ashobora kubifungirwa
Guhuza bimwe muri ibyo bikorwa n’amarangamutima rimwe na rimwe ashingiye ku myemerere, bituma ababikora batabihanirwa, dore ko n’abanyamadini bigisha ko kudafasha abababaye barimo n’abakene byabuza umuntu kujya mu ijuru, abandi na bo bagahitamo kugaragaza ububabare bwa bo baza gusabiriza ku mihanda.
Muri Gicurasi 2014, Fidele Ndayisaba Umuyobozi w’Umujyi wa Kigali, yagize ati “Abakirisitu bari hano babatijwe nkanjye, babona wa mugore, wa mwana hariya ateze ikiganza bakumva ko kutamuha ari Yezu baciyeho, ndagira ngo nkoreshe uyu mwanya nk’umusaseridoti mu buryo bwa Merekisedeki mbahumurize mbabwire ko kumwima nta cyaha kirimo, bitazabuza kujya mu ijuru, ahubwo mbabwirize nkomeje ko kumuha ari ugutesha agaciro ikiremwamuntu.”
Hari abatari bishoboye banze gusabiriza bihangira imirimo
Nyamara n’ubwo Abakilisitu n’abandi bose bemera Imana babwirizwa kudafasha abasabiriza ahubwo bakagirwa inama yo gukusanyiriza hamwe ibyo baba bateganya gufashisha bigahabwa abatishoboye ariko bigatangwa mu buryo bunoze, hari n’abifuza ko abaha abo basabiriza na bo bajya babihanirwa.
Muri Mata 2013, Munyantwari Alphonse Guverineri w’Intara y’Amajyepfo yari yagize ati “Njyewe ku gitekerezo cyanjye ndi mu bashyiraho amategeko, hajyamo irihana (Itegeko) abagenda batanga amafaranga ku mihanda, na ho amafaranga cyangwa bya biryo musigaje birabaheza mu muhanda mu buryo runaka. Ntabwo ari ukwigira.”
Yongeraho ati “Umwana wagiye mu muhanda akarya ubugari cyangwa ukamuha magana abiri, ntabwo ashobora kuzahava.”
Uretse kuba gusabiriza ndetse n’ubuzererezi ari ibyaha ubwa byo, ni n’ibikorwa byakurura ibindi byaha birimo urugomo ndetse n’ubujura bushukana, ari na byo akenshi bikunze kugaragara bikaba ari byo bihanwa.
Shyiraho Igitekerezo!

Related Posts by Categories



0 comments:

Post a Comment

 

Ubuzima

Urwego